هيجده روز روزه گرفتن و با ناتوانى از آن ، حرمت آميزش تا زمانى كه كفّاره بدهد ؛ 36 صدقه ( اطعام ) دادن به اندازهء توان ؛ 37 هيجده روز روزه گرفتن و در صورت ناتوانى از آن ، بدل هر روز ، دو مُدّ ( - - ) مُدّ ) طعام به فقرا دادن و با ناتوانى از آن ، استغفار كردن ؛ 38 و استغفار كردن ، 39 اقوال مطرح در مسئله است . چنانچه زوج پس از ظهار تكليف زوجه را - با پرداخت كفّاره و رجوع به وى و يا طلاق دادن او - روشن نكند ، در صورتى كه زوجه نخواهد صبر كند ، مىتواند به حاكم شرع رجوع كند . در اين صورت ، حاكم شرع زوج را ميان كفّاره دادن و رجوع به همسرش و طلاق دادن مخير مىكند و سه ماه به او مهلت مىدهد . چنانچه در اين مدت يكى از اين دو راه را بر نگزيند ، او را به زندان مىافكند و بر او در خوردنيها و نوشيدنيها سخت مىگيرد تا به يكى از آن دو امر تن دهد . حاكم شرع نمىتواند زوج را به طلاق يا پرداخت كفّاره مجبور كند يا از طرف او زوجه را طلاق دهد . 40 البته در صورت توانايى بر اداى كفّاره و خوددارى از آن به قصد آزار زوجه ، حاكم شرع او را بر خصوص طلاق اجبار مىكند . 41 برخى گفته‌اند : در صورت امتناع از هر دو ( كفّاره و طلاق ) پس از زندانى كردن و سخت گرفتن در خورد و خوراك ، حاكم شرع زوجه را طلاق مىدهد . 42

--> ( 1 ) . التنقيح الرائع 3 / 367 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 629 * ( 2 ) . مسالك الافهام 9 / 499 * ( 3 ) . تحرير الاحكام 4 / 102 - 103 ؛ مسالك الافهام 9 / 464 ؛ جواهر الكلام 33 / 99 - 100 * ( 4 ) . تحرير الاحكام 4 / 102 * ( 5 ) . مسالك الافهام 9 / 464 * ( 6 ) . ايضاح الفوائد 3 / 400 - 401 * ( 7 ) . ارشاد الاذهان 2 / 54 ؛ ايضاح الفوائد 3 / 402 ؛ رسائل المحقق الكركى 1 / 202 ؛ مسالك الافهام 9 / 472 ؛ رياض المسائل 11 / 194 * ( 8 ) . جواهر الكلام 33 / 105 * ( 9 ) . 107 - 108 * ( 10 ) . المبسوط 5 / 156 ؛ مختلف الشيعة 7 / 446 ؛ جواهر الكلام 33 / 109 - 112 * ( 11 ) . جواهر الكلام 33 / 118 * ( 12 ) . كفاية الاحكام 2 / 395 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 651 - 652 ؛ رياض المسائل 11 / 198 * ( 13 ) . جواهر الكلام 33 / 118 - 120 * ( 14 ) . النهاية / 526 ؛ المهذب 2 / 300 ؛ المختصر النافع / 205 ؛ تبصرة المتعلمين / 194 ؛ الدر المنضود ( فقعانى ) / 220 ؛ غاية المرام 3 / 276 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 309 * ( 15 ) . كفاية الاحكام 2 / 395 * ( 16 ) . شرائع الاسلام 3 / 625 * ( 17 ) . جواهر الكلام 33 / 121 * ( 18 ) . 122 * ( 19 ) . 123 * ( 20 ) . 124 * ( 21 ) . 123 * ( 22 ) . 124 و 127 *